maandag 27 augustus 2012

Naar de bron van alle verwarring


Zou er ergens een absolute waarheid zijn? Dat zou heel handig zijn, want het zou ons een doel geven, dat alle verwarring, conflict en oorlog zou oplossen. Want over de absolute waarheid valt niet te twisten, zolang deze absoluut is.

Weinig mensen geloven dat er een absolute waarheid bestaat. "Ieder zijn eigen waarheid!" verkondigen zij. Ze noemen dat misschien gepaste bescheidenheid. Maar het is allereerst gemakkelijk zo te denken. Als ieder zijn eigen waarheid mag bepalen, dan hoef je je niet te verantwoorden, dan kan van alles waar zijn. Dat is te gemakkelijk. En het 'ieder zijn waarheid' adagium staat aan de basis van alle conflicten in de wereld. Dat is zeker.

Je zou kunnen zeggen: "ik geloof dat er een absolute waarheid is". Maar… Geloof is niets anders dan een ingebeelde waarheid. Niet DE waarheid, maar iets dat je aanneemt als waar, en wat dus per definitie niet absoluut is. Het is een beeld, een concept, een idee. Geloof is niet de weg naar absolute waarheid; het is de weg naar de 'eigen waarheid', die voor iedereen anders is. Het heeft o.a. geleid tot talloze religieuze oorlogen.

Weten is radicaal anders dan geloven. Weten is er gewoon. Er is geen weg ernaartoe, geen analytisch proces dat kan leiden tot absoluut weten. Analyse zal altijd ruimte houden voor twijfel. Weten ontstaat niet door denken. Weten sluit iedere twijfel uit. Ik weet bijvoorbeeld dat ik terwijl ik dit schrijf in de trein zit. Dat is geen geloof maar een weten. Het vraagt geen denkproces om daar achter te komen.

Wat weet ik eigenlijk, afgezien van de heel feitelijke dingen, zoals waar ik nu ben? Bar weinig vrees ik. De meeste dingen die ik denk te weten zijn aannames, gebaseerd op weer andere aannames. Van horen zeggen. Dat toegeven is moeilijk, want ik moet dan noodzakelijkerwijs concluderen dat ik bijna niets weet, en dat bijna mijn hele bestaan is gefundeerd op aannames.

Is weten dan buiten het bereik van ons mensen? Zijn we veroordeeld tot gissen, aannemen, en geloven, en dus tot eeuwig durende verwarring en strijd? Ik geloof van niet ;-). Weten is mogelijk, maar het vraagt stilte, en nauwkeurige waarneming. Minder denken, meer onderzoeken. En het vraagt de eerlijkheid en de bereidheid om datgene wat je hebt aangenomen als waarheid los te laten.

Dat is de weg van de eenvoud: onze overtuigingen en dogma's loslaten, zodat datgene wat is kan zijn. Wat is er dan? Een gebrekkig weten. Dat is het uitgangspunt. Ik vermoed dat ons grote probleem is, dat wij niet bereid zijn los te laten. Dat wij niet bereid zijn onze illusies op te geven en in te ruilen voor de realiteit: een gebrekkig begrip van de wereld om ons heen. Ik weet (daarover geen twijfel), dat er tot we daartoe bereid zijn strijd en verwarring zullen zijn.

Geen opmerkingen: